توضیحات
معرفی زغالسنگ
زغالسنگ (Coal) یکی از مهمترین سوختهای فسیلی و منابع انرژی در جهان است که از تجزیه بقایای گیاهان در فشار و حرارت بالا طی میلیونها سال در لایههای زمین تشکیل میشود.
این ماده معدنی سیاهرنگ، سرشار از کربن، هیدروژن، اکسیژن و مواد معدنی همراه است و بهعنوان سوخت اصلی تولید انرژی و ماده اولیه صنایع فلزی شناخته میشود.
انواع زغالسنگ بر اساس میزان کربن و ارزش حرارتی شامل:
- آنتراسیت (Anthracite): زغالسنگ سخت و پرانرژی با بالاترین درصد کربن
- بیتومینه (Bituminous): رایجترین نوع در صنعت فولاد و نیروگاهها
- زیربیتومینه و لیگنیت (Lignite): زغالسنگ نرمتر با ارزش حرارتی پایینتر
وضعیت معادن زغالسنگ در ایران
ایران دارای حدود ۱.۳ میلیارد تن ذخایر اثباتشده زغالسنگ است که در استانهای طبس، کرمان، خراسان جنوبی، گلستان و سیستانوبلوچستان پراکندهاند.
منطقهی طبس بزرگترین حوضه زغالسنگ کشور است و بخش قابل توجهی از نیاز صنایع فولاد و ککسازی را تأمین میکند.
با وجود این ظرفیت بالا، به دلیل محدودیت کیفیت برخی ذخایر، بخشی از زغال متالورژیکی مورد نیاز از خارج وارد میشود.
فرآیند استخراج و فرآوری زغالسنگ
زغالسنگ بسته به موقعیت و عمق لایهها به دو روش روباز یا زیرزمینی استخراج میشود.
مراحل اصلی فرآوری عبارتاند از:
- خردایش و دانهبندی سنگ خام
- شستشو و جداسازی ثقلی برای حذف خاکستر و مواد زائد
- خشکسازی برای افزایش ارزش حرارتی
- طبقهبندی بر اساس کیفیت و نوع مصرف
در واحدهای فرآوری مدرن، استفاده از تجهیزات پیشرفته موجب افزایش راندمان، کاهش باطله و بهبود کیفیت محصول نهایی میشود.
مزایای زغالسنگ
۱.منبع اصلی انرژی
- زغالسنگ بیش از ۳۰٪ برق جهان را تأمین میکند و هنوز یکی از مهمترین سوختهای نیروگاهی است.
۲.ماده اولیه صنایع فولاد
- در صنعت فولادسازی از زغالسنگ متالورژیکی (ککشو) برای تولید کک و آهن خام استفاده میشود که بخش حیاتی زنجیره فولاد است.
۳.کاربرد در صنایع شیمیایی
- از گاز حاصل از زغالسنگ برای تولید موادی مانند آمونیاک، متانول و سوختهای مصنوعی استفاده میشود.
۴.دسترسی آسان و صرفه اقتصادی
- در مقایسه با بسیاری از سوختهای دیگر، زغالسنگ قیمت پایینتر و ذخایر گستردهتری دارد و استخراج آن در کشورهای در حال توسعه بسیار اقتصادی است.
محصولات ثانویه زغالسنگ
از زغالسنگ میتوان فرآوردهها و مواد شیمیایی متنوعی تولید کرد، از جمله:
- کک متالورژیکی (Metallurgical Coke): ماده اصلی تولید فولاد
- زغال فعال (Activated Carbon): برای تصفیه آب و فیلترهای صنعتی
- گاز سنتزی (Syngas): برای تولید سوخت و مواد شیمیایی
- قطران و ترکیبات آروماتیک: در صنایع دارویی و پتروشیمی
مبنای قیمتگذاری زغالسنگ
قیمت جهانی زغالسنگ وابسته به فاکتورهای زیر است:
- نوع زغال (حرارتی یا متالورژیکی)
- ارزش حرارتی و درصد خاکستر
- میزان گوگرد و رطوبت
- هزینه استخراج، حملونقل و نرخ جهانی انرژی
در بازارهای جهانی، قیمت زغالسنگ حرارتی در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ دلار در هر تن و زغال متالورژیکی در محدودهی ۲۸۰ تا ۳۵۰ دلار معامله میشود.
روند قیمت جهانی زغالسنگ
| سال | میانگین قیمت حرارتی (دلار/تن) |
|---|---|
| ۲۰۲۰ | ۶۴ |
| ۲۰۲۱ | ۱۳۸ |
| ۲۰۲۲ | ۴۵۷ |
| ۲۰۲۳ | ۲۴۰ |
| ۲۰۲۴ | ۱۲۰ |
| (پیش بینی) ۲۰۲۵ | ۱۰۰-۱۱۰ |
در پی نوسانات بازار انرژی و سیاستهای زیستمحیطی جهانی، قیمت زغالسنگ طی سالهای اخیر دچار افت و خیزهای چشمگیری شده است.
جمعبندی
زغالسنگ یکی از ستونهای اصلی تأمین انرژی و تولید فولاد در جهان است.
با توجه به وجود ذخایر قابلتوجه در ایران، سرمایهگذاری در فناوریهای استخراج ایمن و فرآوری مدرن میتواند سهم کشور را در زنجیره ارزش جهانی افزایش دهد.
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.